W styczniu 2023 r. minął termin transpozycji Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184 z dnia 16 grudnia 2020 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Drinking Water Directive – DWD), która weszła w życie 12 stycznia 2021 r. Działania legislacyjne związane z jej implementacją do prawa polskiego nie zostały dotychczas zakończone, co może skutkować problemami związanymi z koniecznością szybkiego wdrażania obowiązków przez nią nakładanych. Dyrektywa wprowadza wiele zmian, z których najistotniejsze to:
1. Obowiązkowa ocena ryzyka i zarządzanie ryzykiem w całym łańcuchu dostaw wody: od obszaru zasilania, poprzez pobór, uzdatnianie, magazynowanie i dystrybucję, aż do punktu poboru wody przez konsumenta (punktu zgodności).
2. Zmiana podejścia do monitorowania jakości wody – zarówno w punkcie zgodności (monitoring zgodności), jak i w ramach monitoringu operacyjnego – gdzie zakres i częstotliwość badań uzależniono od wyników oceny ryzyka.
3. Wprowadzenie nowych parametrów jakości wody wraz z wartościami parametrycznymi:

• bisfenol A (2,5 μg/L),
• chlorany i chloryny (po 0,25 mg/L),
• kwasy halogenooctowe (60 μg/L),
• mikrocystyna-LR (1,0 μg/L), • PFAS (ogółem 0,50 μg/L; suma 0,10 μg/L),
• uran (30 μg/L). 4. Przyjęcie przez Komisję Europejską (19.01.2022 r.) decyzji wykonawczej 2022/679, w której okre ślono wartości parametryczne dla nonylofenol (300 ng/L) oraz 17- beta-estradziol (1 ng/L).

5. Przyjęcie w dniu 11.03.2024 r. decyzji delegowanej (UE) 2024/1441 dotyczącej metodyki oznaczania mikroplastiku w wodzie.
6. Opublikowanie 7.08.2024 r. wytycznych technicznych (C/2024/4910) dotyczących analizy PFAS, które dostawcy wody od dnia 13.01.2026 r. są zobowiązani do monitorowania zgodnie z art. 13 (monitorowanie) DWD.
7. Zaostrzenie wartości parametrycznych dla:

• ołowiu ( 5 μg/L),
• chromu 25 μg/L, które muszą być osiągnięte do 12 stycznia 2036 r.

8. Konieczność oceny wycieków oraz poprawy dostępu do bezpiecznej wody.

Trudności dla małych i średnich 

Przedłużająca się transpozycja dyrektywy DWD do prawa krajowego generuje szczególne trudności dla małych i średnich systemów zaopatrzenia w wodę (SZW). Wyspecjalizowane podmioty prowadzące zaopatrzenie w wodę z wykorzystaniem dużych systemów (dostarczających średnio powyżej 10 000 m3 wody na dobę), powinny poradzić sobie z nowymi zadaniami. Przygotowywały się do nich od kilku lat, mają wykształconą kadrę, własne, często wprowadzone już systemy zarządzania ryzykiem. Przede wszystkim jednak duża liczba odbiorców pozwala na dywersyfikowanie kosztów, które nie powinny być prawie zauważalne. A jak mali (poniżej 1000 m3/d) i średni (1000-10 000 m3/d) dostawcy wody? Ze względu na brak wyspecjalizowanej kadry i własnych laboratoriów zmuszeni będą do korzystania z usług zewnętrznych ekspertów i ośrodków analitycznych. W konsekwencji należy spodziewać się wzrostu taryf ze względu na mniejszą ilość produkowanej wody. Pocieszeniem jest jednak fakt, że zgodnie z dostępną literaturą, po kilku latach wdrożenia podejścia opartego na ryzyku koszty mogą ulec obniżeniu, dzięki:

• zmniejszeniu liczby awarii,
• optymalizacji monitoringu (badania tylko istot nych parametrów).

W odniesieniu do konieczności przeprowadzenia pierwszej oceny ryzyka i wdrożenia systemu zarządzania ryzykiem kluczowe znaczenie mają terminy realizacji obowiązków:

1. do dnia 12 lipca 2027 r. – ocena ryzyka i zarządzanie ryzykiem w obszarze zasilania dla punktów poboru wody (zgodnie z Ustawą dla dostawców to termin do dnia 31 grudnia 2026 r.);
2. do dnia 12 stycznia 2029 r. – ocena ryzyka i za rządzanie ryzykiem w systemach zaopatrzenia w wodę (zgodnie z Ustawą dla dostawców to termin do dnia 30 czerwca 2028 r.);
3. do dnia 12 stycznia 2029 r. – ocena ryzyka w we wnętrznych systemach wodociągowych (zgodnie z Ustawą dla właścicieli/zarządców to termin 30 czerwca 2028 r.

W praktyce oznacza to, że dostawcy wody – szczególnie mali i średni – muszą wdrażać obowiązki wynikające z przepisów, które formalnie jeszcze nie obowiązują.

Bez wsparcia

Zostało więc niewiele czasu, zwłaszcza że pomimo wielokrotnych próśb strony samorządowej (przedkładanych zarówno w pismach czy uwagach do projektu ustawy, kierowanych do Ministerstwa Infrastruktury, jak i w trakcie posiedzeń zespołów roboczych w KWRiST oraz komisji sejmowych) w projekcie nie znalazło się żadne wsparcie w postaci niskokosztowych szkoleń, poradników i wytycznych kierowanych do gmin i dostawców wody. Dlatego konieczne jest jak najszybsze (w ciągu kilku dni czy tygodni) zebranie wszystkich danych niezbędnych do przeprowadzenia oceny ryzyka w obszarach zasilania dla ujęć wody umożliwiających sporządzenie raportu, zgodnie z art. 4f ustawy zmieniającej ustawę o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz niektórych innych ustaw.

Czytaj ciąg dalszy w cyfrowym wydaniu czasopisma Kierunek Wod-Kan (s. 34)

Autorzy:
prof. dr hab. inż. Izabela Zimoch, Politechnika Śląska, Wydział Inżynierii Środowiska i Energetyki, Katedra Inżynierii Wody i Ścieków
mgr inż. Barbara Mulik